Lucia Bezegová

in samenhang met mijn rol als CKVdocent

van Claudia Güldenstern 

We leven in een tijd waar in westerse landen een groot invloed van uit het Oosten komt.  Vroeger waren de grenzen gesloten, en dat eerder niet mogelijk. Nu zijn de grenzen in veel landen voor oosterse landen meer geopend en trekken er mensen met een andere culturele achtergrond naartoe. Ze brengen hen eigen tradities, normen en waarden mee en hebben andere kunstwerken en een ander zicht erop. Ook als deze mensen integreert zijn, zullen zij nooit hun culturele rugzak kunnen verliezen en hun wortelen kunnen negeren. Omdat we nu, vooral in hoofdsteden, zo een groot multicultureel samenleving hebben, is het belangrijk als westerse mensen kennis te maken met oosterse en niet-westerse cultuur. Aan de andere kant  zouden niet-westerse mensen in westerse steden zelf ook contact met de cultuur van hun nieuw land  maken. Door de kennismaking zou er een beter begrip voor andere culturen ontstaan, onrealistische angsten weg genomen en vooroordelen overstegen worden.  Daarom vind ik het als Ckvdocent belangrijk gebruik te maken van deze twee culturen in mijn kunstvak. Zo kunnen de leerlingen tijdens deze les andere culturen proefen en zich tegelijkertijd bewust worden van hun eigen herkomst en wortelen qua kunst en cultuur. Ik denk dat juist door het kennismaken van verschillende culturen de eigenheid en traditie van elk cultuur beter kan worden ervaren en gewaardeerd. Als je met vergelijkingen werkt word je bewuster van de herkomst, merkmalen en bijzonderheden van kunstwerken. Door de nu multiculturele samenleving is het noodzakelijk om de eigen identiteit, westers of oosters te vestigen. Dat kan je doen om het bewustzijn erover te versterken. Het bewustzijn voor de eigen herkomst, traditie, cultuur word ontwikkelt door het kennismaken met verschillende culturen en het onderscheiden van deze, zoals het kennen leren van hun bijzonderheden. Voor een goed samenleving vind ik het een goed idee om als westerse mens de kunst en cultuur uit het Oosten te kennen en te kunnen plaatsen. Als dat niet gebeurt loop je gevaar op om je eigen westerse identiteit kwijt te raken. Door de invloed van de verschillende culturen op onze samenleving kunnen onze verschillene identiteiten snel versmelten zonder dat je ervan bewust bent. Aan de tweede kant is er kans voor voorordelen tegenover andere, vreemde culturen. Deze kan je overwinnen door het kennismaken waardoor het vreemde minder vreemd wordt beschouwt en angst weg word genomen. Kunstenaars proberen een boodschap aan de kijker over te dragen. En zo zou eigenlijk iedereen door kunst kunnen spreken en zijn mening en gevoelens uiten. Kunst wordt daarom ook de taal van de mensheid genoemd. Ik self zou niet van een universele taal spreken. Ieder cultuur heeft een eigen begrip van woorden, symbolen, codes waardoor andere kunstwerken en handelingen vout kunnen worden begrepen en opgepikt. Omdat ieder land een kunstschat heeft en mensen die met kunst bezig zijn, zou je aan moeten nemen, dat kunst culturele verschillen door haar eigen uniekheid overstijgt. Zie je kunst als een gemeenzaamheid onder mensen kan kunst mensen samenbrengen en het het verschil van elke mens even overbruggen. Maar omdat ieder mens toch uniek is met een eigen culturele achtergrond, zou kunst nooit culturele verschillen kunnen weg maken. En ik vindt dat juist ook heel goed, dat ieder zijn eigen cultuur en identiteit kan bewaren en zo zichzelf blijfd. Kunst brengt mensen samen en laat hen uit hun eigen ogen kunstwerken beschouwen en beordelen. Daarom zou je met het vak CKV de leerlingen uit verschillene culturen samen kunnen brengen en tegelijketijd hun bewustzijn en begrip over cultuur versterken. Om kunst en daardoor ook cultuur aan de leerlingen over te brengen vindt ik het model van Kolb heel hulpsam. Hij deelt het leerprocess in 4 fasen; concreet ervaren, waarnemen en overdenken, analyseren en abstrakt denken, actief experimenteren. Ik denk dat ieder leerling min of meer een voorkeur heeft hoe die het beste dingen opneemt. Als je dus alle 4 fasen zoud gebruiken, spreek je naar mijn mening ook elke leerling op zijn leermethode aan. Ik vindt dat het kolb model heel goed kan worden gebruikt voor lessen op locatie door het actiefe leren maar ook door het reflecteren en analyseren. Ik vindt het model heel felxibel inzetbaar en dat maakt het voor het kunst vak aantreklijk en boeiend voor de leerlingen. Ik had voor het Istanbulproject helemaal geen kennis over CKV als vak omdat ik in duitsland school had bezocht. Het project heeft mijn visie op docentschap in die zin geopend, dat je het leermaterial op verschillene manieren aan de leerlingen kan overbrengen, dus actief en reflecterend, zoals analyserend en experimenterend. Ik vondt die idee van les op locatie heel mooi. Ik denk dat je met dit soort lessen aandacht van je leerlingen trekt en ze de vakkennis daardoor boeiender gaan vindten. Ook was ik voor het istanbulproject niet zo bewust bezig met verschillende culturen in de samenleving en bij leerlingen onderling. Door het bezoek van Istanbul en de module zelf ben ik nu veel bewuster en zie ik het noodzakelijk de leerlingen kennis te laten maken met verschillende culturen. Want we leven in een multicultuur.  

Dankzij mijn studiereis naar Istanbul heb ik kunnen ervaren wat er nou werkelijk gaande is in het Oosten. Is de stad Istanbul werkelijk verwesterd, of waan je je nog steeds in een sprookje?

De reis met de bus vanuit het vliegveld naar het hotel was een verademing. Ik ben werkelijk in Istanbul! De stad van de minaretten en de Gouden Hoorn! De lichtjes van de stad weerkaatste in mijn fonkelende ogen en ik kon niet wachten de bus uit te stappen en de geuren van een nieuwe stad te ruiken en te ademen.
Wat een flop toen ik eenmaal die bus uitstapte! Geen vliegende tapijten maar voorbijrazende taxi’s en fel getoeter van opgefokte automobilisten. Geen scherpe geuren van kruiden, maar rottend fruit en uitlaatgassen. Is dit nou het Istanbul waar ik van gedroomd had?
Ik kwam in aan in een buurt wat vergelijkbaar is met de Bronx. Vervallen winkels met eeuwenoude etalagepoppen, mannen die op straat hangen, opzoek naar een lekker blond ding.
Snel naar mijn bed, misschien valt het allemaal wel mee morgen, dat wordt alles beter.
Al snel werd ik wakker van kippenvel over mijn hele lichaam. Op mijn klok was het 6 uur in de ochtend. Waar kwam dat geluid vandaan? Dat prachtige betoverende gezang?
Opeens waande ik mij weer in het sprookje waar ik hoopte in te belanden. Istanbul had mij op dat moment betoverd. Met nieuwe moed sprong ik de volgende ochtend onder het goudbruine water van de douche. Ik heb zin in een ontdekkingsreis, en dan wel naar Eyup. De stad van de gelovige, een bedevaartsoord, waar het lijkt of de tijd heeft stil gestaan (volgens de reisgidsen dan.)
In de tram dan maar, wat in eerste instantie niet zo fijn leek, kon ik ook wel het positieve van de zwetende mannen inzien. Dit is een nieuwe ervaring wat je in Nederland nooit zou tegenkomen. Ik genoot opeens van al die heisa en drukte op straat.

Water! Ik zag werkelijk water! Was dat de veel besproken Gouden Hoorn? Op de boot en uitstappen in Eyup. Daar was ik dan. Het wereld vol Allah, Mohammed, en hoofddoeken. Eindelijk kreeg ik een soort gevoel van rust over mij heen.
Tijd voor een drankje bij het bekende Pierre Loti café. Ik ben benieuw of de schrijver gelijk had in het uitzicht.  

Één ding was zeker, het uitzicht was adembenemend! Ik zie gouden koepels, minaretten, en…. Wat is dat?
Een trotse gouden M, grauwe betonnen en metalen gebouwen, een bruingele smokwolk belemmeren mijn uitzicht.
Wat is er gebeurd in de tijd tussen de geschreven boeken en sprookjes en nu?
Het is een fabeltje, een fabeltje in mijn hoofd. Natuurlijk bestaat er niet zo’n droomstad.
Mensen kunnen niet meer leven op dadels en baklava. Ze hebben de Wopper nodig en de Choclate Chip Cookies van Starbucks! Ik bedoel, wat zijn toeristen zonder souvenirs? Wat is een wereldstad zonder Adidas store? Wij Westerlingen brengen onze massaproductie, onze consumptiemaatschappij mee naar het betoverende Oosten, en bedelven ze met grauwheid!
Maar wacht eens even… Dit lijkt verdacht veel op wat er in Nederland gebeurd!
Duizenden theehuisjes, Turkse supermarkten en Döner Kebap!
Het is allemaal zo gek nog niet, die Meltingpot! Wij brengen onze ranzigheid naar hun, zij hun prachtige cultuur naar ons!  Als CKV docent is het zeer belangrijk om kennis te hebben van verschillende culturen. In de klas word je steeds meer geconfronteerd met het feit dat er niet meer alleen maar boerenkaaskoppen in je klas zitten, maar ook leerlingen met een eigen, speciale cultuur die je moet respecteren en aandacht aan besteed moet worden. Ik veel vakken krijg je niet de vrijheid en de mogelijkheid hier tijd aan te besteden, maar met CKV kun je je heel goed richten op dit probleem.
Natuurlijk moet je niet alleen maar Moskeeën gaan boetseren, maar er kan ook aandacht worden besteed aan Egypte, of de cultuur van de Asmat bevolking.
Er is duidelijk te merken dat er steeds meer invloeden van het buitenland in de kunst wordt losgelaten. Kijk maar naar muziek of fotografie. Daarom is het van belang je leerlingen vroegtijdig klaar te stomen voor de harde werkelijkheid van de multiculturele samenleving die met de dag van vandaag nog steeds blijft groeien.

Yoko van der Veen

Soefisme:  We werden ingeleid door een verhaal met een aantal toneel elementen. Dit vond was het minst sterke punt aan de excursie omdat we in een ruimte zaten waar het heel erg galmde en veel storende achtergrond geluiden waren. Veel van het verhaal was dus moeilijk te verstaan. We werden wel goed voorbereid op de voorstelling die we zouden zien. Er werd veel verteld over de opbouw van de dans en dat kon je dan tijdens de voorstelling herkennen. De voorstelling was erg interessant. De na bespreking was ook zeer goed omdat we vragen konden stellen aan een van de Soefisten. Dat was een goede afsluiting.

 Het Oosten verwesterd maar is het ook niet andersom? Als je in een stad als Istanbul loopt zie je waar je ook kijkt verwestering maar wat is er verwesterd en wat is er nog echt Turks…We zeggen wel dat het sprookjesachtige Oosten veranderd door het Westen en zijn invloeden en misschien zelfs wel wordt verpest maar zit dat sprookje niet in ons hoofd? Is het Oosten wel zoals wij denken dat het is? Komt het Oosten dan ook niet bij ons westerlingen? Hoeveel Turken wonen er onder hand niet in ons land en wat hebben zij van hun cultuur met hun mee gebracht?  Istanbul:  Toen we de eerste dag in Istanbul liepen genoot ik helemaal van het typische Oosterse sfeertje. Nu merk ik dat als ik er op terug kijk, al na een paar uur, dat het een beetje in mijn hoofd zat. Je komt er aan, gaat met de tram langs allemaal oude gebouwen en moskeeën, komt aan bij een haven gaat met een boot naar een wijk, eigenlijk buiten de stad,  genaamd Eyup en komt in een wereld vol gelovige en oude architectuur. Waar volgens de gebruiken mannen en vrouwen gescheiden over straat gaan, waar iedereen top tot teen bedekt is, muziek op straat, een druk bezochte moskee, een plek waar wij ons ontzettend ongemakkelijk voelde omdat wij als toerist op hun heilige grond liepen. Dit is toch echt het Oosten! Boven op de berg waar wij uitzicht hadden over de hele stad sloeg dit gevoel na goed te kijken om. De stad Istanbul waar zo ontzettend veel moskeeën boven de andere gebouwen uittorenen wordt omgeven door meer industriële, nieuwbouw, westerse gebouwen. Met erboven een gigantische smogwolk doe over de hele stad drijft. Het is een vieze stad vol massa productie en consumptie, waar je op elke hoek wel een Macdonalds of een Starbucks vindt. Maar dit is Istanbul, het beeld dat je krijgt door verhalen te horen en in een wijk als Eyup te lopen hoort er bij maar Istanbul is gewoon een stad waar al deze dingen plaats vinden. Verwestering is misschien in de ogen van vele zonde maar het maakt de stad wel zoals het is, een stad waar vele invloeden van waar dan ook mensen inspireert tot het vinden van je eigen stijl en eigenheid. In het Oosten: Wij Vinden dat ze in het Oosten een hoofddoek dragen, vreemde instrumenten bespelen, naar de Moskee gaan om te bidden en een strikte scheiding hebben tussen mannen en vrouwen. Dit is waar maar niet op de manier die wij meestal denken. Natuurlijk spelen ze die instrumenten maar dat wil niet zeggen dat ze niet ook helemaal los gaan op een elektrische gitaar of een viool. Tussen mannen en vrouwen zijn er nog hier en daar strike scheidingen maar vrouwen in Turkije gaan ook uit en houden zich niet aan geen seks voor het huwelijk.  Ze zijn zodanig verwesterd/veranderd. Maar dit gebeurd nu eenmaal, de cultuur pas zich aan de tijd waarin het leeft. Dat gebeurd bij ons in Nederland ook.  In het Westen:  Hier in het Westen vinden we steeds meer Oosterse invloeden. Door de tijden heen zijn er veel gezinnen uit het Oosten naar het Westen getrokken en die hebben hun gebruiken en geloof meegenomen. Je heb hier in Nederland, in Amsterdam, zelf hele Turkse wijken met Turkse winkels en Turkse theetentjes. Er is genoeg van hun sfeer te proeven vlak naast je deur. Dit heeft in zekere mate toch ook wel invloed op ons en onze samenleving. wij veranderen door hun, net als zij door ons. Wij moeten ons ook aan hun aanpassen. Er zijn nu vele conflicten over de hoeveelheid allochtonen in ons land maar als wij nu ook hun cultuur zouden accepteren net als dat in het oosten de westerse invloeden worden geaccepteerd, in zekere mate, zou het samen leven een stuk makkelijker worden. Dit moet van beide kanten komen. 

Ckv docent over Oost en West

 Als Docent moet je je leerlingen laten proeven van verschillende soorten kunst en cultuur.In de wereld zoals het nu is zijn we allemaal omgeven door andere culturen. Vaak ook in je klas. Je wilt je leerlingen niet alleen zich laten aanpassen aan de Nederlandse cultuur maar laat je leerlingen ook met elkaars culturen en gebruiken in aanraking komen. Waarom draagt zij een hoofddoek, en waarom luistert hij naar zulke muziek. Ga eens naar een Turkse buurt toe, laat ze eens instrumenten bespelen en horen uit het Oosten. Juist in een tijd als nu is het belangrijk dat we elkaar ook begrijpen en respecteren en ook voor elkaar interesseren. We leven toch allemaal samen hier in dit kleine landje.  Er zijn zoveel soorten kunst, muziek, dans waar wij niets van weten die je juist door elkaar beter te leren kennen kunt ervaren.  Fenke Fros 3B

Oktober 2007,

65 studenten van verschillende docentenopleidingen aan de Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten, (te weten docent dans, docent muziek en docent beeldende vorming) maakten gezamenlijk een tien daagse studiereis naar Istanbul. Tijdens de reis verzorgden zij in gemengde groepen excursies aan elkaar als voorbereiding op de rol van CKV docent in de multiculturele samenleving. Ik was erbij en in dit stuk licht ik mijn ervaringen toe.

De studiereis bevat een aantal componenten. Naast het ervaren van de stad zelf leren de studenten met verschillende artistieke achtergronden met elkaar samen te werken, en wisselen tevens informatie uit over de verschillende disciplines. Ook leren zij deze disciplines in een excursie te combineren om zo de verschillende aspecten van het vak CKV aan bod te laten komen. De verschillende excursies omvatten dan ook zoveel mogelijk de drie stromingen binnen de groep, dans, muziek en beeldende kunst zijn allen vertegenwoordigt in het programma.

Istanbul is een intrigerende stad met een rijke geschiedenis, bijzonder interessant (vooral voor de huidige tijdsgeest) omdat de stad deels in Europa en deels in Azië ligt, letterlijk op het snijvlak tussen de Westerse en Oosterse wereld. De scheiding tussen kerk en staat in een zo Islamitische ogende stad is des te interessanter, en geeft vele mogelijkheden op het gebied van kunst en cultuur. Al is de moderne (beeldende) kunst in Istanbul jong vergeleken met die van het thuisfront, is deze ontzettend in opmars. De ‘verwestering’ van de stad heeft dan ook duidelijk zijn plaats binnen de kunsten.

Wellicht het meest boeiende aan deze stad zijn de vele tegenstellingen die je er tegenkomt door de combinatie van oost en west. Dat men één enkele brug over steekt en in een compleet verschillende wereld lijkt te komen is onvoorstelbaar tot je het zelf hebt ervaren. Verschillen in straatbeeld zijn enorm, de mensen kleden en gedragen zich anders. De architectuur en stedelijke inrichting verschillen van elkaar, alsmede de winkels, restaurants, en algehele sfeer.

Als CKV docent is het almaar belangrijker om zicht te hebben op de verschillende culturen die er in ons land zijn, niet alleen om onze leerlingen goed te kunnen begrijpen, maar wellicht ook om de opkomende hedendaagse kunst en muziek te begrijpen te uit het Oosten komt. Omdat kunst vaak controversieel is, en dus op bepaalde punten kan gaan knellen als je met gelovige leerlingen (en dus ook hun ouders) werkt, is het des te belangrijk dat je als docent kennis hebt van verschillende religies en de gedragsregels die erbij horen. Tevens kun je zo vaak de gedachtegang van een leerling beter begrijpen.

Toch is kunst ook universeel en kan het gezien worden als taaloverstijgend. Menselijke emoties staan los van afkomst en achtergrond. Bovendien zijn veel thema’s in de kunst wereldwijd herkenbaar. Liefde, Oorlog, Schoonheid, Angst, Verlangen, en je persoonlijk willen uitdrukken zijn thema’s die mensen over de hele wereld bezig houden.

Natuurlijk kan beeldtaal en ook smaak verschillen per streek of land, maar dit wil niet zeggen dat de boodschap verloren gaat. Hier komt bij dat met de media van vandaag de dag het mogelijk is om kunst uit verschillende delen van de wereld te bekijken van achter je bureau.

Ook laten vele kunstenaars zich inspireren door kunst uit andere delen van de wereld waardoor deze universele taal zich alsmaar uitbreidt.

Wel wil ik hier aan toevoegen dat kunst vaak een andere ‘impact’ heeft als je ook de omgeving erbij beleeft.

Zonder meer was deze studiereis leerzaam op verschillende vlakken. Door samen te werken met studenten die ik voorheen nog niet kende en waarvan sommigen een totaal verschillende artistieke achtergronden hebben heb ik beter leren samenwerken. Ook heb ik kennis kunnen maken met deze disciplines op een manier die uniek is. Door performances te maken, en stukjes te moeten zingen (met begeleiding van docenten uit het betreffende vakgebied) heb ik ervaren dat het helemaal niet zo beangstigend is als ik gedacht had om eens iets nieuws te proberen. Bovendien sluit ik na deze reis niet uit dat ik muziek en dans in de toekomst in mijn lessen zal betrekken.

Voor mijn gevoel heb ik door de verschillende excursies meer van Istanbul gezien dan mogelijk zou zijn als ik er alleen naartoe zou hebben gereisd. De gezochte plekken, tentoonstellingen, en voorstellingen zijn allen ook des te interessanter geweest doordat er altijd veel aanvullende informatie bij gegeven werd.

 

We begonnen met de kleding voorschriften, een dag voor de excursie, zodat de deelnemers zich konden voorbereiden op de grote dag.
Na lekker geluncht te hebben op de boot, begon voor ons de excursie om 14:00 op een zaterdag middag. Wij hebben op de boot omgeroepen wie er in welk groepje is ingedeeld. Er waren 10 groepjes, en per 2 groepjes 1 begeleider. De 10 groepjes waren verdeeld in 5 A groepen en 5 B groepen, ieder met verschillende vragen. Dit was volkomen duidelijk overgekomen. Bij aankomst hebben de begeleiders de groepjes apart meegenomen en de opdracht uitgelegd. Daarna hebben de begeleiders de groepjes op pad gestuurd in de wijk. Het was niet voor elk groepje duidelijk welke richting ze op moesten en wat er precies van hun verwacht werd. Voor de groepjes die het niet snapten werd het nog een keer duidelijk uitgelegd en begeleid naar de plek waar ze konden beginnen met hun eerste vragen.

Voorbereiding:

·                Het was beter geweest als we de discussies achteraf beter op elkaar af hadden gestemd zodat alle deelnemers een gelijke nabespreking hadden.

·                De heenweg op de boot was misschien een geschikt moment geweest om met alle deelnemers de excursie door te lopen, hierdoor was de start waarschijnlijk minder chaotisch verlopen.

·                Omdat wij ons als docenten tijdens de excursie opgesplitst hebben was het beter geweest een strakkere planning af te spreken. Bijvoorbeeld: Hoe lang duurt de inleiding, wanneer vertrekken we richting de markt, etc.

·                Doordat de excursie tijdens het suikerfeest viel was het bij het Pierre Loti café drukker dan verwacht en moesten wij een andere locatie voor de nabespreking zoeken wat verwarring veroorzaakte. Beter was het geweest om vooraf te reserveren.

·                De heenweg op de boot iets meer uitleg geven over de omgeving en wat je onderweg ziet.

De excursie:

·                Er had onder de deelnemers meer duidelijkheid moesten wat er precies van hen verwacht werd. Moesten de aangegeven plekken verplicht bezocht worden (moesten zij ook het mausoleum in?).

Ook was niet alle deelnemers duidelijk hoeveel tijd zij hadden om de plekken te bezoeken en vragen te beantwoorden.

·                Het was beter geweest om vooraf te melden dat de wijk Eyüp groter was dan het deel dat wij tijdens de excursie gingen bezoeken. Ook bleek de routekaart van niet erg duidelijk

·                Onderling hadden wij vooraf al moeten bepalen waar wij tijdens de excursie gingen staan, zo hadden wij er op de dag geen werk meer aan. Zie * voor een verdeling.

De nabespreking:

·                Ter afsluiting hebben wij in groepjes de vragen besproken en discussies gehouden a.d.h.v. een aantal stellingen. Zoals al eerder vermeld hadden deze discussies misschien meer meer op elkaar afgestemd moeten zijn.

*Locaties begeleiders tijdens excursie:

1.) Ingang Mausoleum

2.) Ingang moskee

3.) Ingang begraafplaats

4.) Bovenaan begraafplaats (Pierre Loti cafe)

5.) Fontein van het Lot

De term occentalisme wordt gebruikt voor de kijk die het Oosten heeft op de Westerse cultuur. Tijdens de excursie konden we bijvoorbeeld ervaren hoe de sultan en zijn metgezel(inn)en walsjes in de tuin dansten. Het interieur van het paleis deed heel westers aan. Er werd gewezen op verschillen tussen twee slaapkamers waarvan ene westers en de andre meer oosters was ingericht. Het verschil viel echter niet heel erg op. Ten slotte werd het occidentalisme verder uitgelicht d.m.v een foto-opdracht. In de eerste instantie waanden we ons inderdaad in Versaille maar gelukkig bevestigden een aantal details nog het feit dat we ons toch echt in Turkije bevonden.
Dit alles getuigt ervan dat het Oosten in de 19de eeuw aardig onder de indruk was van het Westen. In tegenstelling tot het occidentalisme anno 2007.

Ik vond goed, dat de groep zich niet door de omgeving uit de waar liet brengen tijdens het overbrengen van de informatie bij de Galatatoren. Leuk vond ik dat ze voor drank, snack en kranten om te zitten hebben gezorgd en hoe ze met de omstandigheid van het niet draaiende video zijn omgegaan. Een verbeterpunt heb ik niet. Ik vond het een leuke excursie.

Claudia Güldenstern