Op het snijvlak van Oost en West – visie-stuk Lucia

Culturele uitwisseling tussen oost en west betekent dat kunstenaars uit de twee windstreken in contact met alkaar komen en op elkaars ideeen, methodes, en filosofien kunnen reageren. Dit zou er in de toekomst toe kunnen leiden dat kunst- en cultuurverschillen tot op zekere hoogte zullen verdwijnen. Denk aan de impressionistische golf in Azie. Het westen was ondertussen bezig met het abstract expressionisme terwijl japan nieuwe inspiratie opdeed bij de oude Franse meesters. Velen waren zeer onder de indruk van de westerse technieken maar de reacties waren lang niet altijd positief. Omdat Japan zo een sterke cultuur heeft waar het ook trots op is, ontstonden er vele parodien op de westerse kunstwerken.
De globarisering is vandaag de dag zo ver gevorderd dat er op de wereld zo goed als geen samenlevingen meer bestaan waar geen vermenging van cultuur plaatsvindt.
Om in deze multicultureel bestempelde wereld docent CKV te zijn is daarom zwaarder en interessanter dan ooit tevoren. Met de juiste aanpak is er de mogelijkheid om alles uit het vak te halen wat er in zit. Het gaat tenslotte over cultuur. Docenten komen vaak met vragen te zitten m.b.t. hun leerlingen waar maar een antwoord op schijnt te zijn: “het zit nou een maal in hun cultuur, daar kan ik niks aan doen.” Om even een voorbeeld te noemen, Turkse meisjes die een project niet kunnen afsluiten met de geplande mode-show omdat het Ramadan is. Zo wordt cultuur vaak als een stopwoordje gebruikt waardoor gesprekken dood vallen en daden uit blijven. Juist als docent CKV heeft men de gelegenheid om met zijn leerlingen te overleggen over culturele tradities. De leerlingen zijn zelf al veel bezig met de vraag welke tradities ze van hun ouders overnemen en in hoeverre ze kiezen voor afwijkingen en aanpassingen. Dit is handige informatie voor de docent, hoe gaat het gezin concreet om met de balans tussen tradities en gewoontes enerzijds en de ‘eisen’ van de nieuwe samenleving anderzijds. In het eerder genoemde geval van de mode-show bijvoorbeeld kan de docent met de klas praten over wat tijdens Ramadan wel en niet mag. Vergeleken met de schoolregels over het doen van projecten, zoals de modeshow, kan het probleem misschien opgelost worden zonder de regels van beide kanten te breken. Dit kan zelfs een extra ‘flavour’ aan het project geven.
Als we terugkijken op het eerde genoemde voorbeeld van impressionisme, kunnen we goed zien hoe de traditie en eigenheid van het westen vast te stellen is in kunst en cultuur naast die van het oosten. In die tijd kwam veel invloed uit het oosten naar voren in het werk van voorname westerse kunstenaars. Japanse prenten waren bijvoorbeeld heel populair maar ook Afrikaanse kunst droeg zijn steentje bij, vooral bekend van het werk van Picasso die hier de puurheid van de mens in herkende. Dat wilt niet zeggen dat we bang moeten zijn dat de Europese identiteit op de tocht staat door invloeden van buiten. Europa bestaat uit verschillende cultuurtjes die onderling heel erg verschillen in temperament en intensiteit. De Nederlandse cultuur staat in vergelijking met andere Europese culturen op een laag pitje. Het bestaat vooral uit tradities van andere culturen die er door de tijden heen in zijn opgenomen. Andere landen hebben een duidelijke kleurrijke folklore die niet zo snel zal verdwijnen. Terwijl steeds meer landen in de EU worden opgenomen denk en hoop ik dat deze landen hun tradities juist zullen verdedigen zodat Europa haar verscheidenheid behoudt.
Ik ben ervan overtuigd dat in de kunst een soort van universele taal te vinden is die door kunstkenners over de hele wereld begrepen wordt. De wereld wordt steeds kleiner, we hebben kennis over andere culturen waaroor we enigzins kunnen begrijpen met welke achtergrond een kunstwerk is gemaakt. Echter, net als met elke andere taal, kent de taal van de kunst, per cultuur, die weer onderverdeeld is in haar eigen subculturen, haar eigenaardigheiden die niet zo makkelijk te doorgronden zijn voor een buitenstaander. Het zijn als het ware ‘insider jokes’ waarvan wij de esthetiek al dan niet kunnen waarderen maar waarvan de symbliek alleen begrepen kan worden als men zich intensief in de cultuur verdiept. Dit is een leuk klusje voor de CKV docent. Leerlingen kunnen in de eerste instantie hun neus ophalen voor een bapaalde cultuur of kunstzinnige stroming. Na enige uitleg over de achtergrond ervan hoeft de leerlingen het betreffende kunstwerk of –stroming nog steeds niet prachtig te vinden, hij kan wel begrijpen waarom de kunstnaar tijd en moeite heeft genomen om dit te maken. Cultuurverschillen hoeven we dus niet zo zeer te overbruggen, het is wel een goede zaak om ervan bewust te zijn waar deze culturele verschillen vandaan komen. Conflicten op school en oorlogen wereldwijd kunnen zodoende voorkomen worden.

Lucia Bezegová

~ door bezegova op november 27, 2007.